Ze komen van origine uit de roddelcultuur en achterdochtpolitiek van het Midden-Oosten: complottheorieën. En altijd komen ze sterker op als een samenleving in de problemen zit en mensen onzeker worden. Zoals nu.
Complotdenkers maken zichzelf graag wijs dat zij iets ‘zien’ wat anderen niet zien. Zij zijn ‘wakker’. Roepen ze.
Nou is hier door meerdere gerenommeerde onafhankelijke wetenschappers en journalisten vele malen grondig onderzoek naar verricht en steeds blijft van de samenzweringstheorieën geen spaan heel. Men noemt ze dan ook wel Voodoo verhalen.

De vraag is:
wanneer is iemand een complotdenker en wanneer een rationele, kritische scepticus?

Zo hebben sommigen kritiek op 5G-zendmasten. Er zijn mensen die daar inderdaad gevoelig voor zijn en last van hebben en we weten dat adviescommissies in enkele gevallen het belang van de industrie dienen. Dus een kritische, sceptische blik is vereist.
Ook bij de toeslagenaffaire kan ik me heel goed voorstellen dat mensen nog verder gaan en er bij voorbaat niet meer vanuit gaan dat de overheid goed voor ze zorgt en zijn werk goed doet.
Het kantelpunt van gezonde scepticus naar complotter ontstaat wanneer men na de kritiek op de 5G-zendmasten of de toeslagenaffaire beweert dat mensen de wereldmacht willen pakken om een (digitale) dictatuur te vestigen. Of dat er machten zijn die het gewone volk bestuurbaar willen maken via aluminiumdeeltjes in vliegtuigsporen en via een chipje in de cornavaccins. De drijfveer van dit kantelpunt is de argwaan dat alles binnen een hoger plan valt.

ARGWAAN
Het interessante hiervan is dat deze argwaan veel eerder is ontstaan in het leven van de complotdenkers en niet is ontstaan door de bouw van 5G-zendmasten. Het wantrouwen was er al.
Het blijkt vrijwel altijd dat de mensen met deze argwaan ooit ergens slachtoffer van zijn geworden. En dit gebleven zijn. Ze hebben bijna allemaal een burn-out gehad, of een ziekte, of ze zijn weggepest, of uitkeringstrekker geworden als gevolg van arbeidsongeschiktheid, of alcoholist, of drugsgebruiker.
Velen van ons kennen dit leed tijdelijk in hun leven. Het verschil met de complotdenker is echter dat die niet meer is opgestaan om het heft in eigen handen te nemen, zich verantwoordelijk te maken, maar slachtoffer is gebleven en de schuld blijft zoeken bij een externe, georganiseerde instantie die door hogere machten wordt bestuurd.
Het blijkt dat vrijwel al deze mensen te maken hebben met een onderliggend lijden dat niet is gehoord. Ze staan alléén in hun gevoel van verlatenheid. Het is te gemakkelijk om ze allemaal onder de noemer van ‘wappies’ te stoppen. Hiermee wordt hun verlatenheid alleen maar versterkt.

IN GESPREK MET EEN COMPLOTTER
Wanneer we in gesprek gaan, is het dus zaak om zowel naar de inhoud als naar het onderliggende lijden te luisteren, mee te voelen, empathie te hebben.
Het is hierbij goed te weten dat, net als in de beginfase van therapeutische gesprekken, we in dit gesprek allereerst praten tégen een weerstand en niet mét een persoon. De persoon is nog verscholen, het masker spreekt, niet het individu.
Deze levensangst dient met empathie benaderd te worden anders raken we de gesprekspartner kwijt. Als we dit niet doen dan komt hij weer alleen te staan, waar hij altijd al was, en wordt hij bevestigd in zijn overtuiging dat niemand te vertrouwen is.
Lukt het ons om met inlevingsvermogen en empathisch doorvragen in werkelijk contact te blijven met de argwaan dan zakken we stap voor stap naar de onderstroom van het gesprek. Daar vinden we, na eerst alle lagen afgepeld te hebben, uiteindelijk datgene wat nooit gevoeld mocht worden: een diep, eenzaam verdriet.
Wanneer het verdriet er mag zijn, wanneer het volledig gevoeld en geuit mag worden, pas daarna en ook beslist niet eerder, kunnen we een redelijk gesprek voeren over de inhoud.
Die inhoud zal dan echter niet meer gaan over complotten. Deze denkbeelden zijn dan namelijk weggespoeld door de zachtheid en de waarachtigheid van de tranen.

RATIO EN EMOTIE
Werkelijk doorvoelde emotie is altijd oneindig veel sterker dan welk rationeel argument dan ook. Daarom heeft discussiëren vaak zo weinig zin. En daarom ligt de oorzaak van ieder maatschappelijk en persoonlijk probleem nooit op het rationele, maar op het emotionele vlak. Het is altijd het innerlijke, onuitgesproken verbod op de emotie dat een bevrijdende oplossing in de weg staat.
Zo zien we heden ten dage vele zogenaamd boze mensen die schelden op de politie en de overheid. Hun boosheid heeft echter niets met de politie of de overheid te maken. De functie van deze woede is om de angst te verbergen die eronder ligt. En die angst ontkent men.

DE WORTEL VAN IEDER PROBLEEM
Er is één wortel waaruit alle andere problemen voortkomen, zowel die van op het oog normaal functionerende mensen, als van complotters, jihadisten en terroristen: gebrek aan erkenning.
Mensen die zich niet erkend voelen lopen rond met een gekwetste, pijnlijke, innerlijke wond. Zij zullen er alles aan doen om hun pijn niet te voelen en niet te tonen.
In plaats daarvan openen ze hun magische goocheldoos om alle trucs tevoorschijn te toveren die ze maar kunnen verzinnen. Van het ophouden van een permanente glimlach tot het vertellen van complottheorieën. Van het overdreven hard werken tot het overmatig zuipen van drank. Van het gooien van stenen naar de ME tot het onthoofden van een leraar die een Mohammed cartoon bespreekt. En tot het werpen van kernbommen op steden aan toe.

De meeste relatieproblemen, conflicten en oorlogen ontstaan vanuit een verborgen, verboden, niet erkende kwetsing. En zelden vanuit een ideologie of een rationele maatschappijvisie.
Laat staan vanuit waarheid.
Of schoonheid.