De kreet ‘We willen onze vrijheid terug!’ hebben we de afgelopen tijd vaak gehoord.
Wat is vrijheid eigenlijk?
We onderscheiden twee soorten vrijheden.
1. Vrijheid van.
Dit is vrij zijn van verplichtingen en verantwoordelijkheden.
We zijn bijvoorbeeld vrij van school, van werk, van corvee, van verplichte bezoekjes.
‘Vrijheid van’ is een soort vakantie waarin niets meer moet of hoeft. Dit roept lustgevoelens in ons wakker, zoals lekker eten en drinken, luieren in de zon en vrijblijvend kletsen. Vrije tijd dus.
2. Vrijheid tot.
Dit is de vrijheid van de mens tot het bewust heersen over zichzelf en tot individuatie: het verwezenlijken van zijn individualiteit.
Het is de mens die zich los heeft gemaakt van zijn primaire banden met ouders en familie en die bewust bezig is met zijn ontwikkeling tot een vrije, autonome, contactgerichte, scheppende persoonlijkheid.
Kinderen willen graag ‘vrijheid van’, omdat zij gericht zijn op bevrediging van lusten. Voor een baby en kind is deze fase prima in orde. De moederborst was tenslotte niet alleen lustbevrediging, maar ook overleving.
Volwassenen zijn vooral bezig met ‘vrijheid tot’. Hun persoonlijke, innerlijke ontwikkeling staat voorop. Hiertoe behoren ook de volwassenen die vrij zijn van het zuigen aan vervangende moederborsten als sigaretten, drank, drugs, enz. , omdat ze vrij zijn tot zichzelf.

DE LUST
Freud maakt het onderscheid tussen lustprincipe (kind, vrijheid van) en realiteitsprincipe (volwassen, vrijheid tot). Nu zijn er echter nogal wat volwassenen die meer bezig zijn met het lustprincipe van de ‘vrijheid van’ dan met het realiteitsprincipe van de ‘vrijheid tot’. Stellen we ons nu eens zo’n kinderlijke volwassene voor in tijden van een ‘intelligente lockdown’. Wat doet hij?
Hij zal de lockdown als beklemmend ervaren, omdat hij zijn lusten niet volledig kan bevredigen. De huidige situatie vraagt van hem zich tot zichzelf te verhouden in een op individuatie gericht leven, maar hiertoe is hij niet in staat. Dit onvermogen kan leiden tot machteloosheid, woede en depressie. Vandaar dat we heden ten dage een toename zien van huiselijk geweld en van drank- , sigaretten- en drugsgebruik thuis. Om over toiletpapier nog maar te zwijgen. Het is vanuit dit onvermogen om zich tot zichzelf te verhouden, zich hierin te ontwikkelen, bewust te worden en tevreden te zijn met zichzelf, dat de ‘vrijheid-van-mens’ zijn spandoek gaat beschilderen, de straat op rent en schreeuwt: ‘Nederland is een dictatuur!’ ‘Ik wil mijn vrijheid terug!’ ‘IK!’ Met vrijheid bedoelt hij dan de vrijheid om zijn lusten bot te vieren, als een kind dat snoep eist en buiten wil spelen.
Deze mens maakt hierin twee vergissingen:
– Hij denkt alleen aan IK en niet aan de ander, niet aan wij.
– Hij is zich onbewust van zijn angst en projecteert deze daarom op de overheid en de deskundigen.
Hij maakt van hen vervolgens zijn vervangende papa die regels stelt en hem van alles verbiedt. Dus gaat hij kinderlijk stampvoeten tegen papa, terwijl hij zichzelf wijsmaakt dat hij volwassen protesteert tegen de overheid.

DE REALITEIT
Heel anders vergaat het de volwassen en vrije mens. De mens die leeft in ‘vrijheid tot’ zal deze periode van lockdown ervaren als een uitgelezen kans om zichzelf nog beter te leren kennen, kansen te pakken, voordelen te zien, zich te ontwikkelen, in dialoog te gaan met zijn innerlijk, bewust te worden van de kracht en kwetsbaarheid van mens en planeet en hiernaar te handelen, in aandacht te leven, anderen te helpen, creatief te zijn, emoties te verwerken, uit te rusten, enz. .
Als we ‘onze vrijheid terug willen hebben’, moeten we ons dus eerst de vraag stellen:
Is onze vrijheid verdwenen?
Of is ze juist sterker aanwezig dan ooit?
Het gaat bij ‘vrijheid tot’ eerder om blij te zijn met wat je doet dan iets te doen wat je blij maakt.
Als je blij bent met wat je doet, en niet meer zoekt naar iets buiten jezelf wat jou blij moet maken, dan ben je niet meer afhankelijk van uiterlijke omstandigheden, activiteiten en andere mensen. Een lockdown bepaalt dan niet meer jouw stemming, omdat je je vrij hebt gemaakt van de primaire banden met je ouders, je familie en van de conditionering uit je verleden. Je staat vrij tot je eigen innerlijk en je heerst over jezelf zonder controle uit te oefenen. Vanuit dit bewustzijn ben je ook in staat tot echt contact maken met anderen en je te verbinden met iets groters dan jezelf.

ANGST VERSUS VRIJHEID
Volwassen, verantwoordelijk en vrij. Deze drie-eenheid is de gesteldheid die ons werkelijk tot waarachtig mens maakt, waar ons diepste verlangen ligt. En waar we bang voor zijn. Als kinderen zo bang. Vandaar dat de stampvoetende kreet ‘Ik wil mijn vrijheid terug!’ in wezen betekent: ‘Ik wil mijn kindertijd terug!’ Oftewel: ‘Ik ben doodsbang!’
Het is deze angst die sommige mensen verwarren met vrijheid. Deze bange mens is niet alleen in de war, hij heeft ook nog een mening. Natuurlijk! Oh zo belangrijk!
Het wonderlijke fenomeen doet zich voor dat we in een vrij land leven waarin nogal wat onvrije mensen wonen. Zodoende hebben we hier vrijheid van meningsuiting en is tegelijkertijd de geuite mening zélf vaak onvrij. De mens die de mening uitspreekt heeft zichzelf in veel gevallen namelijk niet bevrijd.
Hij mag dus alles zeggen, als hij dat wenst, maar zijn opinie dienen we niet serieus te nemen. De huilende kleuter bepaalt tenslotte niet wat er in dit land gebeurt.