Verhalen van

Hij is oud en grijs en vitaal en bereisde de halve wereld, zowel in vredige samenlevingen als door oorlogsgebieden.

Ik vraag hem: ‘Wat is geweld?’
Hij zegt:
‘Als iemand zich een Nederlander, een moslim, een christen, een Europeaan, een Arabier noemt, dan pleegt hij geweld. Dit is geweld, aangezien hij zich dan afscheidt van de rest van de mensheid.
Als iemand zichzelf apart stelt door geloof, nationaliteit, traditie, enz., dan brengt dit altijd geweld voort, van heel subtiel tot heel grof.
Iedere vorm van afscheiding is geweld.’

Ik vraag hem: ‘Wat is geweldloosheid?’
Hij zegt:
‘Een persoon die geweld probeert te begrijpen, behoort niet tot een bepaald land, geloof of politiek systeem. Hij is betrokken bij het totale begrijpen van wat mens-zijn is.
In deze poging van totaal begrip bestaat geen afscheiding. Volledig begrip kan alleen ontstaan in volledige verbinding en openheid. Totaal begrip ontstaat niet vanuit het verstand, maar in ons gehele wezen van mens-zijn dat geen afscheiding kent.’

Ik vraag hem: ‘Heb je zelf wel eens conflicten?’
Hij zegt:
‘Ik heb nog nooit in mijn leven een conflict gehad.’

Ieder jaar vinden de prachtige Open Monumentendagen plaats in september. Honderdduizenden Nederlanders trekken er dan op uit om gratis en voor niets de mooiste kerken, musea en historische gebouwen die Nederland rijk is van binnen te bewonderen.
In mijn woonplaats Delft worden gidsen ingezet om de vele bezoekers te informeren over de belangrijkste monumenten. Enkele rondleiders doen hun drukke werk in het oude stadhuis waar ook de middeleeuwse gevangenis is gevestigd.

En iedere gids leidt de mensen rond op zijn geheel eigen wijze.

Gids Klaas is oud-directeur van een basisschool. In deze menselijke computer zit een schat aan historische feitenkennis waar ieder gids zijn vingers bij aflikt. Klaas is ruim 70 jaar en voelt zich nog steeds de hele dag verantwoordelijk voor alles wat hij regelt. Met scherpe blik en luide en duidelijke stem coördineert hij de vele groepen die elkaar in strak ritme op moeten volgen bij hun bezoek aan de martelkamer uit de 13 eeuw.
Dan klinkt zijn mobieltje.
Midden in zijn hectische werkzaamheden laat Klaas plotseling alles vallen, pakt zijn rinkelende iPhone en beent weg.
Na een minuut komt hij terug en kijkt me aan. Zijn gezichtsuitdrukking is veranderd.
Zijn ogen staan zacht en zijn stem fluistert als hij zegt:
‘Mijn kleinzoon belde. Hij is zeven jaar en hij heeft zijn eerste doelpunt gezet.’
Dan loopt hij snel en met scherpe blik naar een wachtende groep en roept luid en duidelijk:
‘Ja, dames en heren! Als u mij nú wilt volgen deze trap op, dan gaan we beginnen met de rondleiding!’
En terwijl hij de groep richting de trap leidt, loopt hij langs me heen, knipoogt
en zegt zacht: ‘Mooi, hè …’

Ken je dat?

Dat anderen je beoordelen, veroordelen, benadelen?
Jaloers op je zijn, afgunst hebben, je iets niet gunnen?
Over je roddelen en kwaad over je spreken waar jij niet bij bent?
Een beeld van je hebben dat niet overeenkomt met wie jij bent?
Je beledigen, schofferen, besmeuren terwijl je jezelf alleen maar aardig vindt?
Of dat jij dit doet tegen een ander?

Wij
bedenken
beminnen
bevechten
bestrelen
haten
beliegen

mantelzorgers, Kaag, IS
Palestijnen, buurvrouw, Rutte
collega’s, bankiers, werklozen
Israel, Erdogan, vrijwilligers
leesmoeders, Poetin, hindoes
schrijvers, therapeuten, jihadisten,
vrienden, vriendinnen, Facebookers,
onze kinderen

In het huwelijksbed van het leven beminnen wij de liefde
terwijl de dood grijnzend naast ons slaapt te wachten

Wij beminnen de ander en zien het deel in onszelf dat wij liefhebben
Wij haten de ander en zien het deel in onszelf dat wij verafschuwen

Wij zien nooit iemand anders dan onszelf

1.
Het meisje is acht jaar en sprankelt iedere tel van leven.
Ze overleefde haar prille jeugd in een ver gevaarlijk land.
Ik geef een half jaar lang Nederlandse les bij haar thuis.
Vandaag is de laatste keer. Na de les nemen we afscheid.
En net als ik opsta, rent ze naar de deur, gaat er met gespreide armen voor staan,
kijkt me streng aan en zegt vastbesloten:
‘Jij mag nóóóít weggaan en je moet áltijd hier blijven!’

Tja, weet je,
sommige dingen in het leven zijn gewoon té moeilijk.

2.
Gesprek met jongetje van twaalf jaar.
Ik: ‘Hoe gaat het thuis?’
Hij: ‘Wel goed, alleen als ik naar bed moet, ga ik daar altijd tegenin
en dan krijgen we ruzie. Ik ben dan heel vervelend.’
Ik: ‘Vind je vervelend zijn leuk?’
Hij: ‘Nee, helemaal niet.’
Ik: ‘Wat wil je dán?’
Hij: ‘Ik wil vanaf een afstand naar mezelf leren kijken en zien wat ik doe, zodat ik mijn gedrag kan verbeteren.’

3.
Als je vergeet uit te checken kun je je geld terug krijgen, óók buitenlanders.
In Den Haag staat daarom in het Engels vermeld:
‘If you forget to check out you can get a refund at Den Haag Centraal
or Hollands Spoor.’
In het Duits staat vermeld:
‘Falls sie vergessen aus zu checken dann können sie gehen zu den Bahnhöfen
Den Haag Centraal oder Hollands Spoor um sich den zuviel bezahlten Betrag einzutretten zu lassen.’

Tja.
Omslachtig volkje.
Maar het kan nóg erger.

‘Een wisselwachter’ in het Duits is:

Ein Eisenbahnknotenpunkthinundherschieber

Afijn.
Wir schaffen das!

4.
De Nederlandse Spoorwegen wensen u een gelukkig nieuwjaar.
Met excuses voor de vertraging van dit bericht.
De directie

Rotterdam

De gids wijst naar een wijk iets verderop en zegt: ‘Kijk, daar ligt Katendrecht. Rotterdammers noemen dit de Kaap. De wijk is helemaal opgeknapt.’
Mijn geheugen begint zich te roeren.
Ik zeg: ‘ Katendrecht. Was dat voorheen niet de hoerenbuurt?’
De gids schrikt en slaat een hand voor zijn mond.
‘Meneer! Dat zeggen we hier niet!
Dit heet hier: de horizontale dienstverlening.’
Gerustgesteld lopen we door over de Rijnhavenbrug richting Katendrecht
en hij zegt terloops:
‘Oh ja, deze brug heet de hoerenloper.’
Hij knipoogt.
En even zitten we weer op één lijn.
De Rotterdammer en de Delftenaar.

Den Haag

De volgende dag loop ik door den Haag waar een stadsgids mij wijst op een etalage.
Hier staat een karaf waar je Haags kraanwater in kunt doen.
De karaf heet: Eau Eau Den Haag.

Ut bestâet eg!

Als hij aan komt rijden, slaat de motor plotseling af. Hij opent de klep, kijkt aandachtig naar binnen en maakt snelle bewegingen. Daarna start hij de motor die meteen zonnig begint te ronken.
Hij stapt uit en begint achter in de tuin in de ruwe grond te spitten. Hij kruipt in het gegraven gat, pakt een kapot stuk pijp, last het aan elkaar en stopt het terug in de aarde. Dan metselt hij een muurtje, legt een dak en bouwt een schuurtje.
Ik wenk hem binnen voor de koffie.
‘Jij kunt alles, hè! Heb je hiervoor doorgeleerd?’
Hij: ‘Ik ging op mijn 15e van school en ben toen gaan werken. De school wilde me niet meer hebben. Dat is nu ruim tien jaar geleden.’
– ‘Je baas zal blij met je zijn.’
– ‘Niet altijd. Ik moet samenwerken met buitenlanders en die moet ik niet.’
– ‘Ben je getrouwd?’
– ‘Ik heb een paar jaar samengewoond met mijn vriendin, maar die heeft me belazerd.
Ze barst van de schulden en ze vertelde me er niks over. Nu ben ik op straat gezet en woon ik weer bij mijn moeder.’
– ‘Wat vreselijk! Maar gelukkig ben je gezond.’
– ‘Ik heb twee keer een ongeluk gehad. Bij het eerste ongeluk gingen mijn knieën kapot en bij het tweede mijn rug.’
– ‘Heb je nog wel eens zin om je school af te maken?’
– ‘Ik ga nooit meer naar school. Ik ben er zeven jaar lang gepest en dat hoef ik nooit meer mee te maken.
– ‘Werk je veel?’
– ‘Zeven dagen per week.’

Hij staart even voor zich uit.

Dan kijkt hij vlak langs me heen en zegt:
‘Hard werken in mijn eentje is het mooiste dat bestaat.’

Ik ‘studeer’ en ben alleen en ver van huis op kamers in Breda.
Het onvermijdelijke moment dient zich aan:
mijn eerste zelf bereide maaltijd zou gaan plaatsvinden.
Dus bel ik op en vraag:
‘Mam, als je een ei bakt, moet je hem dan eerst koken?’

Met die studie werd het ook al niks.
En heel lang werd niets helemaal niks.

Pas véél later,
toen
plotseling honderd levens tegelijkertijd plaatsvonden,
en alles perfect werd,
toen
er niets speciaals meer hoefde te gebeuren,
waardoor alles gebeurde,
toen
lukte ook dat ei nog.

Al was het op het randje.

Mijn leven

Ik zit op een bankje in een Delftse buitenwijk. Hij komt naast me zitten. En rookt. Bezorgd staat hij voor zich uit. ‘Is het lekker, de sigaret?’, vraag ik. ‘Ah, man, ik heb het nodig.’ ‘Wat heb je nodig?’ ‘Dit, man, deze shit!’ ‘Omdat?’ ‘Ah, gewoon, broer, je weet, toch?’ ‘Nee, ik weet niet.’ ‘Alles is kapot, man, alles.’ We zwijgen. Dan begint hij plotseling te vertellen, te vertellen, en te vertellen. Over twaalf jaar gevangenisstraf, zeven keer veroordeeld, vier keer vrijgesproken voor iets wat hij wél gedaan had en wat ervoor zorgde dat hij nóg meer zijn kapotte kant op ging. Gokverslaafd, ‘maar hier ben ik al een paar jaar vanaf, ik doe niets meer, broer, helemaal niets. Weet je hoe moeilijk dat is? Ik dacht dat ik gek werd, man, het is de kapotste van alle verslavingen en ik was ook al verslaafd aan die andere shit.’ Hij gaat door. Over de soorten drugs die dodelijk zijn, zijn gestorven jonge vrienden, andere vroegere vrienden die hij nu ontwijkt, want ‘ik wil anders leven, man, beter.’ Over de vechtpartijen, de schade, materieel, fysiek en psychisch, de gekte, de oplichterijen, de nachtelijke dealers op straat, de prostitutie. En over de wonden op zijn lichaam. Hij laat zijn kuiten zien. ‘Zie je dit? Dit zijn kogels. Ze hebben op me geschoten. Zeven maanden revalidatie in het Reinier de Graaf ziekenhuis.’ Over de gevangenis, twaalf jaren van zijn 35-jarige leven. Dat hij daardoor zijn verblijfsvergunning is kwijtgeraakt, geen paspoort heeft, zich niet kan verzekeren, en niet mag werken, ‘maar ze kunnen me ook niet terugsturen, weet je. Dat mag niet van de wet. Da’s toch raar? Dus dan ga je toch vanzelf slechte dingen doen, wat zou jij doen, broer? Da’s moeilijk, toch? Ze dwingen je dan toch om foute dingen te doen? Je moet toch overleven?’ Ik knik. Het wordt stil. Hij, ik en de wereld. Niets beweegt. Zijn sigaret is weg, hij zit alleen maar te zitten, net als ik, en net als de wereld zit. Dan legt hij zijn warme hand op mijn bovenbeen en kijkt me recht aan. ‘Jij bent goeie man, hele goeie man.’ Ik kijk terug in zijn ogen en zie eeuwenoude lagen van opgestapelde levens die allemaal in elkaar vloeien tot één leven, tot één eeuwig moment. Al zijn levens die hem na ontelbare omzwervingen uiteindelijk naar dit bankje hebben geroepen, getrokken. Het lijkt alsof hij hiernaar toe gedragen is door alle lichtjaren die aan dit moment vooraf zijn gegaan. Mijn eeuwenoude mentorneiging om hem mee naar huis te nemen, onderdak en eten te geven, hem totaal tegen alle kwaad van deze wereld te beschermen, zodat hij een goed, veilig en gelukkig leven kan leiden, komt noodzakelijkerwijs in me naar boven, waarbij ik (inmiddels) weet dat ik dit gevoel van grenzeloosheid volledig kan toelaten teneinde zijn vele levens werkelijk te doorvoelen, terwijl ik (inmiddels) ook weet dat ik beslist niet tot deze acties moet overgaan. ‘Mag ik je adres, broer?’ Ik voel een schok door mijn lichaam. Voordat ik ook maar iets kan tegenhouden geven mijn uitreikende handen hem mijn kaartje. Hij drukt het tegen zijn hart. ‘Bedankt, broer.’ ‘Alsjeblieft, broer.’ Hoor ik mezelf zeggen. Na een high five loopt hij weg. Ik kijk hem na en word jaloers. Ik wil hem zijn.

In de hal van het stadhuis in Delft staat (een kopie van) de microscoop van Antoni van Leeuwenhoek.
Voor een groep kinderen basisschool leg ik uit dat Antoni als eerste mens ter wereld de hele kleine wereld van de microben ontdekte in water, bloed en sperma.
Een leerling vraagt: ‘Sperma, wat is dat?’
In zo helder mogelijke taal geef ik mijn uitleg en besluit mijn verhaal met een olijke uitsmijter: ‘Maar voor de rest weet ik er ook niet zoveel van.’
Jongetje van zeven kijkt ernstig en zegt:
‘Ik weet er wél veel van. Maar het is erg vies.’

Naar de tram
Ik loop relaxt naar de halte, maar zie dat de tram er al aankomt. Ik zet, op mijn manier, een sprintje in, en schat in dat ik nog juist vóór een fietser en twee auto’s de rijbaan kan overhaasten.Terwijl ik nét langs het fietsje met jongetje van een jaar of zeven heenflits,
roept hij: ‘Rénnen! Rénnen!’
Al haastend schiet ik in de lach en roep terug:’Jááá! Ik doe mijn best!
Dan stopt de tram bij de halte.
‘Rénnen’, roept het jongetje. ‘Voor je léven!
‘En net als ik de tram inspring, schalt zijn laatste aanmoediging: ‘Én voor je zakgeld!’

In de tram
Ik check in en zie dat alle zetels in de tram bezet zijn, op eentje na, schuin achter de bestuurder, met een teken op het raam geplakt.
Ik vraag: ‘Kan ik hier ook zitten?’
Trambestuurder: ‘Ja hoor, meneer, die is speciaal voor u.’
Ik zet mij neder en kijk op het bordje waarop een man met een soort stok staat en daaronder de zin:
‘Alleen voor minder validen, ouderen, zwangere vrouwen.’

Kijk, het is altijd prettig om gezien te worden, mee te tellen in de vaart der volkeren en ergens bij te horen.
Maar wáárbij?
In hemelsnaam!