Ken je hem nog?
De beste volkszanger die Nederland ooit heeft gekend:
Johannes (Jantje) Hendricus van Musscher.
Nee, die naam kent niemand.
Johnny Jordaan.
Ja, die naam kende iedereen.
Jij ook?
Hij was de Johan Cruijff van het levenslied in de jaren ’50, ’60 en ’70 van de twintigste eeuw.
Zoals hij, was er geen één.
Hoe kon dat?
Hij werd geboren in 1924 in de Jordaan, de armste volkswijk van Amsterdam. Zijn neefje was Carel Verbrugge, later bekend als Willy Alberti. Ook zo’n geweldige volkszanger. De neefjes Kareltje en Jantje waren al vroeg vrienden en zongen samen op straat, en later in de kroeg, om geld te verdienen voor hun familie.
Dat werd anders toen tijdens een knokpartij Kareltje Jantjes oog zodanig verwondde dat het eruit moest. Jantje moest hierna door het leven met een glazen oog. Zijn moeder heeft het Kareltje nooit vergeven.
Jantje was zo gehecht aan zijn moeder dat hij tijdelijk letterlijk verlamd was van verdriet toen zij stierf. Drie jaar na de ter aarde bestelling in een gemeenschappelijk graf liet hij de kist opgraven en openen om zijn moeder nog één keer te zien. Daarna werd ze in een door hem betaald eigen graf overgeplaatst. Dat gaf hem rust.
Jaren later zong hij het lied: ‘Moeder, ik ben toch zo blij als u lacht.’
Na een aantal jaren als zingende kelner in een café gewerkt te hebben, won Jantje een zangwedstrijd in de Jordaan en werd hij bekend. Hierna noemde hij zich Johnny Jordaan, de naam die Kareltje, inmiddels Willy Alberti, voor hem bedacht had.
En toen … barstte de wereld open.
Johnny bracht het nummer ‘Bij ons in de Jordaan’ uit waarvan binnen een jaar ruim 1 miljoen (!) platen werden verkocht, wat nog nooit eerder was vertoond.
Even later gebeurde hetzelfde met ‘Geef mij maar Amsterdam’. Hij werd hiermee de best verkochte zanger die er in Nederland ooit was geweest.
De volksjongen werd de Koning van de Jordaan. Iets wat Johnny helemaal niet wilde, want hij wilde één van hen, één van het volk zijn, het volk waaruit hij voortkwam. Maar dat ging niet meer. Niet omdat hij niet wilde, maar omdat het volk hunkerde naar een held die boven alles verheven was. Een heilige bij wie ze hun alledaagse armoede en ellende even konden vergeten. Van wie ze dachten dat hij ze kon redden.
Wat zijn ontzaglijke muzikale talent betreft was dat geen probleem. Qua stem, qua muzikaliteit, timing, ritme en contact met het publiek, was hij de absolute tovenaar die zalen inpakte en in lichterlaaie stak.
Menigten bij de duizenden werden gillend gek wanneer ze niet de eenvoudige volksjongen uit de Jordaan zagen, maar de verheven magiër hoorden die de mensen betoverde.
Nou was er wel iets wat in die tijd nog als een groot probleem werd gezien. Johnny was getrouwd met zijn vrouw, ‘Totty’, ze hadden een dochter, ze hielden van elkaar. Tot zover alles in orde. Maar Johnny worstelde met een geheim: hij viel op mannen, maar wist dat dit onmogelijk was.
Homo zijn in de jaren ’50 in de Jordaan is net zoiets als ongelovig zijn in 2021 als moslima in de Schilderswijk. Je wordt verguisd, verstoten en bedreigd. Toen zijn geheim uiteindelijk uitkwam, gebeurde dat ook.
Eerst probeerde Johnny hier aan te ontkomen door een zelfmoordpoging, die mislukte. Na hersteld te zijn vertrok hij naar België, ging naar Engeland, trad op in Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Amerika, Canada, deed shows met Wim Sonneveld in Londen voor de BBC, runde cafés en clubs in Rotterdam en Antwerpen en werd overal op handen gedragen, maar in ‘die mooie, in die fijne Jordaan’ kon hij zich niet meer vertonen.
Uiteindelijk, na jaren van verminderd succes, veel leed, verdriet, belastingschulden en heimwee keerde hij in 1968 op aandrang van tante Leen terug in Amsterdam en kwam de acceptatie uiteindelijk toch nog goed. Bovendien scoorde hij meteen een nieuwe hit met ‘Een pikketanissie’, gecomponeerd door Harry de Groot.
Hij had 31 jaar een relatie met zijn vriend Ton Slierendrecht en ontving een ontroerend afscheid in 1972 dat op de televisie werd uitgezonden en waarbij hij nog eenmaal zijn mooiste nummer ten gehore bracht voor zijn publiek dat hem toejuichte en omarmde.
Wat Johnny Jordaan zo uniek maakt is dat hij gebeiteld is in het harde marmer van de kern van de Jordanese volksaard. Hij is nooit veranderd en altijd dezelfde gebleven. Hij maakte zijn school niet af, hij leerde geen algemeen beschaafd Nederlands, hij had nooit zangles. In interviews en in zijn liederen spreekt en zingt hij plat Mokums. Hij rolt zijn rrr zoals hij als jongetje al deed, hij galmt zijn klanken zoals hij zijn vriendjes riep in de vuile straten van de arme Jordaan.
Niets is gepolijst, niets is aangeleerd, alles is hij, en in alles zingt hij het leven, het plezier, de pijn en het rauwe noodlot dat hij is.
Er is nooit een zanger in de Nederlandse geschiedenis geweest die zo, ja, die wat eigenlijk was?
Als je oppervlakkig kijkt zou je van hem zomaar iets lacherigs, iets spottends en denigrerends kunnen maken. Zijn schreeuwerig kleurende stijve pakken, de kitscherige inrichting van zijn woning, zijn simpelheid, zijn platte onbeschaafde accent, zijn ongeschooldheid, zijn bijna kinderlijke eenvoud van karakter en zijn volksaard die ervoor zorgde dat hij geen verweer had tegen al die mensen die hem geld probeerden af te troggelen.
Echter, wanneer je het vermogen hebt om werkelijk de man te zien die hij is dan kun je niet anders dan hem en zijn gouden muziek, zijn levenswerk, hogelijk waarderen en bewonderen. En hiervoor buigen. Dan zie je, dan voel je, dan weet je, hoe schoon en lief, hoe fenomenaal en werelds dit alles is. En ook hoe enorm Jordanees en tegelijkertijd universeel zijn volksmuziek is.
Als je echt de ziel van de man en zijn muziek kunt horen dan kun je ook een besef krijgen van de enorme hoeveelheid mensen die hij met zijn levensliederen heeft opgetild uit hun zware miserabele bestaan.
Johnny Jordaan bracht licht.
Het zijn precies deze eerder genoemde zaken die hem zo uniek en eenmalig maken. Hij IS dat namelijk allemaal. Hij speelt niets. Hij doet dit alles in de volste overtuiging en authenticiteit zonder dat hij die woorden noemt of kent. Alles wat hij doet en laat zien dat IS hij.
Voeg hierbij zijn van God gegeven stem, zijn muzikaliteit en ritme, zijn schrijnende levensloop, en dan zie je dat we hier te maken hebben met een artiest van wereldniveau die, volgens de echte kenners uit het vak, qua timing zelfs Frank Sinatra overtrof, en die wereldberoemd in Nederland en tevens de best verkochte artiest in dit land was.
Hij werd geadoreerd door miljoenen mensen van alle rangen, standen en leeftijden die tientallen miljoenen platen van hem kochten en zijn concerten bezochten, en tegelijkertijd werd hij een deel van zijn leven uitgekotst door zijn vroegere stadsgenoten en dierbaren, gewoon omdat hij was wie hij was. Ook leed hij aan een zwakke gezondheid, ging hij door een zware depressie, en kreeg hij meerdere maagkwalen, hersenbloedingen en hartaanvallen.
Je zou zeggen: zo’n unieke beroemdheid verdient een standbeeld.
Inderdaad. Dat heeft hij ook.
Op het plein op de kop van de Elandsgracht in Amsterdam staan standbeelden bij elkaar van de groten uit de Jordaan: Tante Leen, Johnny Meyer, Manke Nelis en de man die de allergrootste van allemaal was. Het plein waarop dit standbeeld staat is genoemd naar deze allergrootste: Johnny Jordaan.
Nederland moet deze man, en zijn verdiensten voor dit land, eeuwig dankbaar zijn.
————————————————————————————————————
Op Youtube staat een historisch muziekfragment onder de titel:
Rinus Michels – Ode aan de Westertoren
Dit fragment is van juni 1974, opgenomen tijdens het WK-voetbal in Duitsland (inderdaad, die ja) waarbij de spelers natuurlijk ook geëntertained moesten worden, in dit geval door Willy Alberti en Johnny Jordaan.
Aan het eind hoor je ook nog coach Rinus Michels met zijn geweldige zangstem!
Verhalen van 